Tadeusz Kantor Imiona i nazwisko Tadeusz Kantor Data i miejsce urodzenia 6 kwietnia 1915
Wielopole Skrzyńskie Data i miejsce śmierci 8 grudnia 1990
Kraków Narodowość Polak Dziedzina sztuki plastyka, teatr Ważne dzieła Umarła Klasa, Wielopole, Wielopole, Nigdy tu już nie powrócę, Dziś są moje urodziny Muzeum artysty Cricoteka

Tadeusz Kantor (ur. 6 kwietnia 1915 w Wielopolu Skrzyńskim, zm. 8 grudnia 1990 w Krakowie) - polski reżyser, malarz, scenograf, grafik, autor manifestów artystycznych, animator życia kulturalnego, założyciel Teatru Cricot 2 w Krakowie.

Był absolwentem i profesorem krakowskiej ASP. Do najsłynniejszych jego dzieł należą: "Dziennik z podróży", "Człowiek i stół", "Niebezpieczne odwrócenie" i "Powrót do domu rodzinnego", cykl ambalaży, a także głośne przedstawienia teatralne "Umarła Klasa" i "Wielopole, Wielopole". O sztuce "Wielopole, Wielopole" opowiadającej o rodzinnym mieście Kantora Franco Quadri napisał: "Kantor połączył w tym przedstawieniu polski mikrokosmos z męką Chrystusa, a Wielopole stało się własnością całego świata".

Z okresu studiów oraz okresu II wojny światowej pochodzą jego pierwsze obrazy i fascynacje teatrem. Podczas okupacji stworzył konspiracyjny Teatr Niezależny, w którym wystawiał dla zaufanej publiczności repertuar narodowy, m.in. "Balladynę" Juliusza Słowackiego i "Powrót Odysa" Stanisława Wyspiańskiego. Odtąd w twórczości Kantora malarstwo i teatr były nierozdzielne. W pierwszych latach powojennych tworzył obrazy w konwencji bliskiej surrealizmowi. Jako malarz zamilkł w momencie, kiedy władze PRL zaczęły wprowadzać socrealizm w sztuce i dopiero w 1955 wystawiono jego prace pochodzące z tego okresu. Od 1957 roku włączył się w najnowsze poszukiwania sztuki światowej, nawiązując w serii swoich obrazów do informelu. Równocześnie prowadził teatr Cricot 2, gdzie wystawiał sztuki Stanisława Ignacego Witkiewicza, a później także własne. Przekonany, że "sztywne, uświęcone tradycją granice między sztukami należy znieść", działał na różnych polach poza malarstwem i teatrem: organizował happeningi, tworzył dzieła zwane "obiektami sztuki", które spożytkował w scenografii do własnych przedstawień oraz takie, w których fragmenty malowane występują wspólnie z tzw. przedmiotami znalezionymi, często najbardziej banalnymi, tworząc wraz z nimi zagadkową treść obrazu.

Kantor, dzięki swym licznym wyjazdom i podróżom po Europie, jak i po całym świecie - możliwym przede wszystkim ze względu na sukcesy swojego teatru - mógł bezpośrednio stykać się z nowymi trendami w sztuce, a jako, że miał poczucie "misji", przywoził i rozwijał swoje obserwacje po przyjeździe do kraju. Nieprzychylni mu nazywali go "komiwojażerem nowinek", jednak to on do Polski przywiózł z zachodu informel, konceptualizm, happening i zaszczepiał go na naszym gruncie. Pełnił funkcję medium.

Teatr

W 1955 roku grupa plastyków, krytyków i teoretyków sztuki pod kierownictwem Kantora założyła teatr Cricot 2. Pierwszą premierą grupy (1956) była "Mątwa" wg. Witkiewicza. Już w tym przedstawieniu pojawiły się elementy tak charakterystyczne dla przedstawień Kantora - aktorzy poruszający się niczym kukły, technika konstruowania scen utrzymana w charakterze niemego filmu. W kolejnym przedstawieniu - "Cyrk" wg Kazimierza Mikulskiego (malarza i członka zespołu) - Kantor posługuje się ambalażem; szczelnie opakował czarnymi workami aktorów, co miało pozbawić ich oraz przedmioty właściwego im kształtu, przemieniać je w niezróżnicowaną materię. Kolejnym krokiem był "teatr informel" - teatr automatyczny, poddający się przypadkowi, ruchowi materii. W przedstawieniu z tego okresu - "W małym dworku" wg Witkacego - aktorzy traktowani byli na równi z przedmiotami, całkowicie pozbawieni indywidualności. Kantor, wciąż poszukujący właściwej formy dla swych scenicznych wypowiedzi, powołuje koncepcję "teatru zerowego", gdzie centralna ideą było pozbawienie przedstawienia akcji, dziania się ("Wariat i zakonnica" wg Witkacego z 1963).

Poszukiwania doprowadziły w końcu Kantora do rodzącego się wówczas na świecie happeningu. W 1965 powstają pierwsze polskie happeningi - "Cricotage" i "Linia podziału" a dwa lata później "List" oraz "Panoramiczny happening morski".

"Teatr śmierci" jest kolejnym, ostatnim, nurtem w twórczości teatralnej Kantora. Powstają wówczas jego najwybitniejsze spektakle: "Umarła klasa", "Wielopole, Wielopole", "Niech sczezną artyści", "Nigdy już tu nie powrócę" oraz spektakl, którego premiera odbył się już po jego śmierci - "Dziś są moje urodziny". We wszystkich tych spektaklach motywem głównym jest śmierć, przemijanie, pamięć. W wielu przedstawieniach uczestniczył bezpośrednio jako, można by rzec, "mistrz ceremonii" - cały czas obecny na scenie, przyglądający się bacznie, interweniujący, kiedy trzeba.

Linki zewnętrzne

Bibliografia

więcej na stronie Cricoteki